Media shtetërore serbe braktis Vuçiç, raporton protestat masive të studentëve kundër korrupsionit

Kur dhjetëra mijëra protestues bllokuan tre ura kyçe mbi lumin Danub, duke paralizuar qytetin e dytë më të madh të Serbisë këtë fundjavë, partia qeverisëse e vendit, e cila është nën presion, lëshoi një paralajmërim të fortë — jo për protestuesit, por për shërbimin publik të transmetimeve për raportimin mbi ta.

Pas tre muajsh, gjatë të cilëve Radio Televizioni i Serbisë, i cili ka qenë një megafon propagandistik për Presidentin Aleksandar Vuçiç, e injoroi kryesisht lëvizjen e studentëve, papritur ndryshoi kurs dhe vendosi protestat në Novi Sad në krye të buletineve të tij informative.

Më keq akoma, së paku për partinë qeverisëse, ky raportim ishte real, pa i konsideruar protestuesit si tradhtarë në shërbim të shërbimeve të huaja të inteligjencës ose kukulla të opozitës, siç kishte bërë në të kaluarën.

Partia Progresiste e Serbisë e Presidentit Vuçiç protestoi në një deklaratë të pazakontë të shtunën mbrëma për “raportimin skandaloz” të transmetuesit, duke thënë se ai “abuzoi në mënyrë të rëndë me profesionin e gazetarit dhe qëndroi në anën e politikanëve që duan të shkatërrojnë rendin kushtetues të Republikës së Serbisë.”

Kontrolli i medias ka qenë një shtyllë qendrore e sistemit të Serbisë nën udhëheqjen e Vuçiç, duke i mundësuar atij të përballojë disa rrethime protestash duke demonizuar dhe diskredituar protestuesit dhe duke mbajtur një kontroll të fortë mbi pushtetin për më shumë se 12 vjet.

Megjithatë, shumë po pyesin tani nëse ky kontroll po shpërbëhet dhe me të mund të bjerë edhe sundimi gjithnjë e më autoritar i presidentit.

“Ky është një ndryshim i vogël, por mund të jetë revolucionar,” tha Jasmina Paunović, një prokurore e vjetër në Beograd. Ajo shtoi se monarkistët e vjetër po luhaten në të gjithë sistemin ndërsa “po heqin dorë nga frika” e humbjes së vendeve të punës shtetërore ose ndëshkimeve disiplinore.

Ajo tha se shumë gjykatës dhe prokurorë që ajo njeh, edhe pse të gjithë varen nga shteti për karrierat e tyre, tani mbështesin studentët, të paktën në privat. Asociacioni  i Avokatëve të Serbisë votoi të dielën që avokatët të pezullojnë punën për një muaj në solidaritet me studentët, të cilët kanë bllokuar kampuset në të gjithë vendin.

Protestat e fundjavës në Novi Sad, të mbajtura tre muaj pas një dështimi strukturor në një stacion hekurudhor të rinovuar në qytet që vrau 15 persona, tërhoqën jo vetëm studentë nga universitetet lokale dhe Beogradi, por edhe turma të moshuarish të zemëruar për atë që ata e shohin si një sistem të mbushur me korrupsion.

Shembja e stacionit hekurudhor më 1 nëntor shkaktoi lëvizjen protestuese që u pasua nga një besim se neglizhenca dhe korrupsioni zyrtar ishin përgjegjës për tragjedinë. Stacioni u rinovua nga një konsorcium i kompanive shtetërore kineze dhe puna për tendën u realizua nga një kontraktor privat serb që ishte promovuar nga zyrtarët.

Protestat e fundit, të cilat kanë zgjatur disa fundjava, përfaqësojnë shpërthimin më të madh të pakënaqësisë që nga demonstratat në fund të viteve 1990 kundër Slobodan Milošević, liderit nacionalist të Serbisë gjatë Luftërave të Ballkanit që pasuan shpërbërjen e Jugosllavisë komuniste.

Svetlana Bistrović, 43 vjeçare, infermiere dhe nënë e dy fëmijëve, tha se vendosi të mbështeste studentët që bllokuan një urë hekurudhore dhe rrugore të rëndësishme në Novi Sad të shtunën, pas shfaqjes së yllit të tenisit serb Novak Djokovic në një ndeshje basketbolli mbante një bluzë me fjalët “Studentët janë kampionë.”

Ajo valviti një pankartë të mbushur me slogane proteste dhe një raketë tenisi plastike.

Fakti që Djokovic, familja e të cilit ka qenë e hapur në mbështetje të Presidentit Vuçiç në të kaluarën, po i mbështeste protestuesit, tha ajo, tregon se “ndryshimi po vjen në këtë vend.”

Por Vuçiç nuk tregon shenja të dorëzimit. Javën e kaluar ai shkarkoi kryeministrin e tij, Miloš Vucevic, një aleat besnik, ish-kryetar të Novi Sadit dhe kryetar të partisë qeverisëse, SNS, duke lënë vendin pa një qeveri.

Megjithatë, Vuçiç, i bindur se partia e tij mund të mundë partinë opozitare të ndarë në çdo zgjedhje të re, duke pasur një fushë të pasigurt zgjedhore, ka premtuar të kalojë në ofensivë kundër kundërshtarëve të tij politikë dhe të thërrasë një zgjedhje të përgjithshme nëse Parlamenti dështon të miratojë një qeveri të re sipas dëshirës së tij.

“Nuk do t’ia jap askujt këtë shtet në pjatë,” iu drejtua ai mbështetësve të tij të shtunën. “Do të luftoj, luftoj dhe luftoj.”

Nebojsa Vladisavljević, një profesor i shkencave politike në Universitetin e Beogradit, e përshkroi Serbinë si një “diktaturë” e cila, si qeveritë e tjera post-komuniste në Hungari dhe vende të tjera, “është më pak represive por shumë më manipuluese.”

Ai tha se ndryshimi i papritur i mesazhit nga transmetuesi shtetëror, RTS, “është vetëm një pjesë e lojës për të treguar se ka pak mbulim të drejtë mediatik.”

Dhe madje edhe pa televizionin dhe radion shtetërore që është plotësisht në anën e presidentit, shtoi ai, Vuçiç ende kontrollon një arsenal të fuqishëm mediatik, si stacioni i televizionit privat Pink, i cili mbetet besnik pa hezitim. Dhe një sërë tabloidësh të egër nuk tregojnë shenja që të heqin dorë nga mbështetja për presidentin.

Tabloidet si ‘Informer’, një nga më të ashpërit, i kanë sulmuar aktivistët studentë si tradhtarë në shërbim të Kroacisë, armiku kryesor i Serbisë gjatë Luftërave të hershme të vitit 1990.

Mila Pajic, një studente universitarie në Novi Sad aktive në organizimin e protestave, tha se ajo ishte portretizuar nga mediat të afërta me qeverinë si ” person me probleme mendore.”

Ajo ishte demonizuar si anti-serbe, me ‘Informer’ që publikoi një video të saj dhe të të dashurit të saj duke u grindur dhe duke pretenduar se çifti po diskutonte mbi financimin sekret nga jashtë. E akuzuan gjithashtu për bashkëpunim me Kroacinë.

Historia e tabloidit, tha ajo, “ishte krejtësisht e shpikur” dhe shndërroi “një grindje të zakonshme midis dy njerëzve të 20-tave në një skandal kombëtar.”

Ajo tha se ndryshimi i RTS në raportimin pro protestave “nuk është një hap i madh përpara, por një hap i vogël në drejtimin e duhur.”

Vladisavljević, analist politik nga Beogradi, e interpretoi sulmin nga partia qeverisëse ndaj gazetarëve të RTS për mbulimin neutral të ngjarjeve në Novi Sad si një “lëvizje parandaluese për t’i mbajtur ata në rresht” dhe dha një mesazh për bazën rurale të partisë që “nuk ka ndryshuar asgjë realisht.”

“Ata shqetësohen që media mund të kalojë në anën tjetër. Ata shqetësohen për ushtrinë, për prokurorët, për të gjithë,” tha ai. “Por nuk jemi ende në një pikë kthese.”